जी एस टी म्हणजे नेमके काय?

जी एस टी हा एक व्यापक विषय आहे त्यामुळे त्यावर विस्तृत माहिती देण्याचा प्रयत्न केलेला आहे, तरी पूर्ण लेख वाचावा.

एखादी वस्तु एखाद्या फॅक्टरी मधे तयार होते, तेंव्हा त्यावर पुर्वी सर्वप्रथम १) एक्साइज ड्युटी, २) सेल्स टॅक्स – प्रत्येक स्टेट च्या नियमा प्रमाणे – व्हॅट किंवा सेंट्रल सेल्स टॅक्स लावुन डिलर्स कड़े वस्तु पोहोचवली जायची.

एक साधे उदाहरण पहा. मी जनरेटर्स विकतो. आता ह्याच जनरेटरची मुंबई मधली किंमत निरनिराळे सेल्स टॅक्स चे ऑप्शन वापरुन कशी बदलते ते पहा.

१) बेसीक किंमत समजा १००००० + १२.५% एक्साईज + व्हॅट १३.५% +ऑक्ट्रॉय ५.५% ( टोटल किंमत रु.१३४५१०.००) ( या मधे महाराष्ट्र व्हॅट लावुन बिल केलेले आहे)

२) दुसरा ऑप्शन सी एस टी ( सेंट्रल सेल्स टॅक्स )बिलींगचा. बेसिक किंमत १००००० +१२.५% एक्साईज + सीएसटी २% फ़ॉर्म सी सहित +५.५% ऑक्ट्रॉय ( टोटल किंमत १२१०६१/-) इथे व्हॅट म्हणजे महाराष्ट्र सेल्स टॅक्स न भरता सेंट्रल सेल्स टॅक्स भरुन विक्री केली गेलेली आहे, जो केवळ २टक्के असतो. जास्त खोलात शिरत नाही, पण फॉर्म सी _-ई १ वर ट्रॅन्स्झॅक्शन करुन टॅक्स वाचवता येतो. या मधे विक्री करणारी कंपनी आधी दुसऱ्या स्टेट मधे स्टॉक ट्रान्सफर करुन असा सौदा करु शकते.

३) तिसरा ऑप्शन म्हणजे विक्रेत्याने एक ऑफिस गुजरात मधे उघडायचे. महाराष्ट्र व्हॅट १३.५% टक्के तर गुजरात चा व्हॅट ५ टक्के होता.तिथला सेल्स टॅक्स नंबर घेऊन नंतर गुजरात मधुन महाराष्ट्रात ५ टक्के व्हॅट वर बिलिंग करता यायचे. म्हणजे यात महाराष्ट्राचे नुकसान, पण कस्टमरचा फायदा.
बेसिक समजा १००००० + १२.५% एक्साइज + गुजरात सेल्स टॅक्स ५% + ऑक्ट्रॉय ५.५% ( टोटल १२४६२१?-) ( गुजरात सेल्स टॅक्स भरुन बिल केलेले आहे, या मधे सी फॉर्म देण्याची गरज नाही)

अजुनही काही पर्याय आहेत, पण हे सगळे पर्याय जर लिहित बसलो, तर इथे एक खुप कंटाळवाणी पोस्ट तयार होईल म्हणुन आवरतो. पण जस्ट थोडक्यात समजावे की टॅक्स मधे किती घोळ असतो, म्हणुन वर उदाहरण दिले आहे. वर दिलेली तिन्ही उदाहरणे अगदी १०० टक्के लिगल आहेत, पण टॅक्स ची अमाउंट किती बदलली आहे ते पहा.

“आता जिएसटी आल्यामुळे कुठल्याही स्टेट मधुन बिलींग केले तरीही किंमत बेसीक + १८% जीएसटी इतकीच राहिल. जिएसटी सुरु झाल्यामुळे आता एक्साइज ड्युटी आणि इतर टॅक्सेस बंद झाले आहेत. तसेच ऑक्ट्रॉय पण बंद केला गेला आहे. तेंव्हा टोटल किंमत जी एम् व्हॅट वर १३४५१०. ती आता जिएसटी वर रू/ १,१८०००/- होईल. म्हणजेच कस्टमरचा जवळपास १६००० चा फायदा झालेला आहे. या वरुन तुमच्या लक्षात येईल की ऑटोमोबाईल कंपन्या किंमती मधे कपात करुन कस्टमर्स ला बेनिफिट पास ऑन कशा करु शकतात ते!”

सगळे इनडायरेक्ट टॅक्सेस ह्या जीएसटी मुळे बंद झालेले आहेत आणि त्यामुळॆ लोकांचा फायदाच होईल. पण विक्रेता हा फायदा पास ऑन करतो की स्वतः ठेऊन घेतो हा प्रश्न आहेच..

समजा मी जिएसटी देऊन कंपनीकडून एक मशिन विकत घेतले १००००० रु. ना, त्यावर जीएसटी ( १८%) लावल्यावर होतो रु. १८०००/-
नंतर हेच मशीन मी १, २०, ०००/- या किंमती ला विकले. त्यावर १८% जिएसटी हा रु. २१६००/- कस्टमरला चार्ज केला, आणि कस्टमरला दिलेल्या बिलात पण तो मेन्शन केला. आता विक्रेता म्हणून मी सरकार कडे रु.
पण तो टॅक्स दाखवला. आता मी विक्रेता म्हणुन सरकार कडे २१६०० -१८०००= ३१६० रु टॅक्स जमा करेन. समजा कस्टमर जी एसटी मधे रजिस्टर असेल तर तो पण भरलेल्या जीएसटी च्या अमाउंटचा इनपुट क्रेडीट म्हणुन वापर करेल.

थोडक्यात बऱ्यापैकी सरळ झालेलं आहे टॅक्सेशन- आधीपेक्षा. सगळॆ चित्रविचित्र प्रकारचे टॅक्सेस आता या पुढे ऍबोलिश करण्यात आले आहेत. तुम्ही भारतात रहाता? तर मग एकाच देशात दोन राज्यात टॅक्स चा दर वेगळा नसावा आणि प्रत्येकाला टॅक्सेशन मधे सुविधा मिळावी म्हणून जी एस टी लागु केला गेला आहे.

प्रत्येक वस्तू वर एक रेट ०% ते २८% टक्के सेट केला गेला आहे. जिवनावश्यक वस्तूंवर शुन्य ट्क्के टॅक्स , तर चैनिच्या वस्तूंवर २८% अशी सरळ धोपट वर्गवारी केली गेली आहे जी मला पटलेली नाही .

आणि हो, पुर्वी ऍमेझॉन वर तुम्हाला बऱ्याच गोष्टी ऑन लाइन स्वस्त का मिळायच्या ह्याचे उत्तर म्हणजे वर दिलेला ऑप्शन क्र. ३. म्हणजे महाराष्ट्राच्या १३.५% व्हॅट ऐवजी तुम्हाला २ टक्के ते५ टक्के लावुन बिल केले जात होते. आता या पुढे ऑन लाइन वरची किंमत आणि दुकानातली किंमत या मधे फारसा फरक रहाणार नाही हे नक्की.

जी एस टी मुळे बऱ्याच वस्तूंचे भाव कमी झालेले आहेत, कारण सर्व वस्तूंवरील छुपे टॅक्स संपले आणि क्लियर टॅक्स मुळे करचोरी थांबल्यामुळे शासनाला फार मोठी मदत होत आहे.